Europe_1901

Jevrointehracija abetky

Śohodni Ukrajina vojuje, ščob vyrvatyśa iz zadušlyvyx obijmiv «русского мира». Ide vijna z tankamy i «hradamy», ide vijna kuľturna. «Духовные скрепы» triščať.

Ale dejaki nadto stari i davni, ščob piddatyśa. I abetka – odna z nyx.

Vy ne zvertaly uvahy, ščo slov’jany, jaki vykorystovujuť rizni alfavity, i žyvuť po-riznomu? Zvyčajno, čexy i poľaky z odnoho boku – i rosijany z inšoho. Ale i slovenci z xorvatamy, jaki vže v JeS, i zdebiľšoho «kyrylyčni» serby.

V takyx paraleľax je pevna doza spekuľaciji. Odnak abetka taky nese za soboju kuľturnyj bahaž. U vypadku kyrylyci ce bahaž vizantynizmu. I šče – vona stvoŕuje iľuziju blyźkosti mov, jaki neju posluhovujuťśa.

Pohoďteśa, koly čytajete cej nabranyj latynśkoju abetkoju tekst, ukrajinśka vže ne zdajeťśa takoju «bratńoju» rosijśkij. Natomisť odrazu prostupajuť jiji jevropejśki j zahaľnoslov’janśki rysy.

Ukrajinśku movu probuvaly perevesty na latynku v Halyčyni kiľka raziv. Ale todi, v XIX stolitti, vid ćoho vidmovylyśa, ščob ne vidryvatyśa vid «Velykoji Ukrajiny». Śohodni takoji pryčyny vže nemaje. Je nezaležna deržava Ukrajina, ščo ob’jednala v svojix kordonax biľšisť ukrajinśkyx zemeľ. Isnuje jedynyj standart literaturnoji movy. Čomu b nam ne intehruvaty v Jevropu i pyśmo, jakym vona posluhovujeťśa?

Latynyća polehšyť vyvčenńa ukrajinśkoji dľa jevropejciv, a turysty zmožuť lehše orijentuvatyśa na našyx vulyćax. Poky ščo vony perežyvajuť kulturnyj šok, nače pryjixaly v Kytaj čy Japoniju. Kyrylyća – ce čitkyj mesydž: tut ne Jevropa.

Latynyća polehšyť vyvčenńa jevropejśkyx mov dľa ukrajinciv.

Latynyća zrujnuje iľuziju blyźkosti čy malo ne «totožnosti» ukrajinśkoji ta rosijśkoji mov.

Latynyća pidkreslyť naš cyvilizacijnyj vybir i te, ščo my prahnemo buty častynoju zaxidnoho svitu.

Latynyća zrobyť nas biľš zrozumilymy dľa cyvilizovanoho svitu.

Latynyća ostatočno rozib’je «духовные скрепы», jakymy nas namahajuťśa prykuvaty do imperśkoho proektu Kremľa.

Xtoś skaže: poky jde vijna, reformy abetky ne na časi. Ale same v takyj čas vidčyńajeťśa vikno možlyvostej, koly možna lehko, švydko j uspišno zdijsnyty radykaľni zminy.

Zvyčajno, ne treba hovoryty pro cilkovyte usunenńa kyrylyci. Dvi abetky dľa odnijeji movy možuť spokijno spivisnuvaty. Ale treba maksymaľno rozšyŕuvaty vykorystanńa ukrajinśkoji latynyci. Dovesty joho prynajmni do rivńa Serbiji, de knyžky i časopysy vyxoďať na obox alfavitax.

Je bahato proektiv latynky dľa ukrajinśkoji movy, i z XIX stolitťa, i z 20-x rr. XX-ho, i sučasnyx. Najoptymaľnišoju śohodni vydajeťśa nova systema Ivana Lučuka – «lučukivka». Skačajte jiji i vstanoviť na svij komp’juter – i vykorystovujte prynajmni čas vid času.

«Urbanist» tež počynaje svij eksperyment: my budemo periodyčno publikuvaty teksty latynśkoju abetkoju.



Роман Горбик

About

Народився в Києві. Глобалізацію і медіа вивчав в університетах Орхуса, Амстердама і Гамбурга. Статті і есеї друкував в Україні, Данії, Бразилії, Швеції та Німеччині.


© "Урбаніст", 2014 - 2015. Усі права застережено. Передрук із гіперпосиланням на сайт